TÁC DỤNG GIẢM ĐAU CỦA TINH DẦU BẠC HÀ (MENTHA PIPERITA) TRONG ĐIỀU TRỊ ĐAU CƠ-ĐAU ĐẦU CĂNG THẲNG: TỔNG QUAN LÂM SÀNG

Tóm tắt

Mục tiêu: Tổng hợp bằng chứng lâm sàng về tác dụng giảm đau của tinh dầu bạc hà (PEO) đối với đau cơ và đau đầu căng thẳng, đồng thời xác định vị trí của PEO trong chăm sóc đa mô thức hiện nay.

Phương pháp: Tìm kiếm PubMed, Cochrane và các nhà xuất bản lớn (1/2010-10/2025) với các từ khóa liên quan đến tinh dầu bạc hà/menthol, đau đầu căng thẳng, đau cơ và thử nghiệm ngẫu nhiên. Ưu tiên các nghiên cứu ngẫu nhiên hoặc có đối chứng, tổng quan hệ thống và tổng quan cơ chế liên quan đến PEO hoặc menthol bôi tại chỗ trên người. Tổng hợp tường thuật, nhấn mạnh tính ứng dụng.

Kết quả: Với đau đầu căng thẳng, các thử nghiệm bắt chéo có đối chứng cho thấy dung dịch bạc hà 10% trong ethanol giảm cường độ đau rõ rệt so với giả dược trong 15-60 phút; hiệu quả tương đương Paracetamol 1000 mg ở đau đầu căng thẳng cấp với dung nạp tốt. Một tổng quan sau đó ghi nhận chế phẩm PEO 10% đã được cấp phép cho đau đầu căng thẳng cấp ở người lớn và trẻ ≥ 6 tuổi tại một số quốc gia và được xem như lựa chọn chuẩn trong điều trị cấp. Với đau cơ xương khớp, các nghiên cứu ngẫu nhiên/đối chứng gợi ý menthol bôi tại chỗ giúp giảm đau trong đau cơ khởi phát muộn và đau mạn tính khu trú mức độ nhỏ và vừa; một tổng quan năm 2023 cho thấy các chế phẩm tinh dầu bôi tại chỗ có thể giảm đau và cứng khớp khi dùng bổ trợ. Về cơ chế, menthol kích hoạt TRPM8 và điều biến cảm nhận đau, hỗ trợ hiệu ứng làm mát/counterirritation. Tác dụng phụ toàn thân hiếm gặp khi dùng ngoài da; không khuyến cáo dùng đường uống.

Kết luận: Tinh dầu bạc hà/menthol bôi tại chỗ có thể mang lại giảm đau ngắn hạn cho đau đầu căng thẳng cấp và đau cơ nhẹ vừa, đặc biệt khi kết hợp chăm sóc theo khuyến cáo (tập luyện, giáo dục, thuốc giảm đau bậc một). Cần thêm RCT chất lượng cao, chuẩn hóa tham số và theo dõi dài hạn để tinh chỉnh chỉ định và liều dùng.