DIỆP HẠ CHÂU (PHYLANTHUS AMARUS): HOẠT CHẤT VÀ TÁC DỤNG TRÊN MỘT SỐ BỆNH LÝ THƯỜNG GẶP
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Mục tiêu: Tóm tắt hoạt chất chính và cơ chế tác dụng của diệp hạ châu (Phyllanthus amarus), đồng thời tổng hợp bằng chứng về tác dụng trên bệnh gan, rối loạn chuyển hóa và bệnh thận – tiết niệu.
Phương pháp: Tổng quan tường thuật có cấu trúc trên các cơ sở dữ liệu quốc tế và một số tạp chí y học Việt Nam đến 30/11/2025. Chọn nghiên cứu xác định rõ loài hoặc phân tích riêng cho P. amarus, có mô tả chế phẩm/can thiệp và tiêu chí đánh giá. Bằng chứng được phân tầng thành in vitro, động vật và người.
Kết quả: P. amarus chứa lignan, polyphenol, flavonoid, tannin và acid phenolic; có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm, điều hòa miễn dịch, bảo vệ gan và thận. Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy tác dụng khá nhất quán trên đích liên quan HBV, tổn thương gan do độc chất, kháng insulin, rối loạn lipid và lắng đọng calci oxalat. Bằng chứng trên người còn ít và không đồng nhất. Một thử nghiệm năm 1988 ghi nhận tỷ lệ mất HBsAg cao, nhưng các nghiên cứu sau không lặp lại được. Các tổng quan hệ thống đánh giá mức tin cậy bằng chứng thấp do nguy cơ sai lệch cao, trộn nhiều loài Phyllanthus và thiếu chuẩn hóa chế phẩm. Dữ liệu dung nạp ngắn hạn nhìn chung chấp nhận được, nhưng an toàn dài hạn và tương tác thuốc dược liệu còn chưa rõ.
Kết luận: P. amarus hiện chỉ nên xem là dược liệu hỗ trợ, không thay thế điều trị chuẩn. Cần thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi với chế phẩm chuẩn hóa để xác định rõ hiệu quả và độ an toàn.
Chi tiết bài viết
Từ khóa
Diệp hạ châu; Phyllanthus amarus; viêm gan B; rối loạn chuyển hóa; sỏi tiết niệu.
Tài liệu tham khảo
[2] Yeh SF, Hong CY, Huang YL, Liu TY, Choo KB, Chou CK. Effect of an extract from Phyllanthus amarus on hepatitis B surface antigen gene expression in human hepatoma cells. Antiviral Research. 1993;20(3):185-192. doi:10.1016/0166-3542(93)90019-F.
[3] Thyagarajan SP, Subramanian S, Thirunalasundari T, Venkateswaran PS, Blumberg BS. Effect of Phyllanthus amarus on chronic carriers of hepatitis B virus. Lancet. 1988;2(8614):764-766. doi:10.1016/S0140-6736(88)92416-6.
[4] Thamlikitkul V, Wasuwat S, Kanchanapee P. Efficacy of Phyllanthus amarus for eradication of hepatitis B virus in chronic carriers. Journal of the Medical Association of Thailand. 1991;74(9):381-385. DOI: không có.
[5] Liu J, Lin H, McIntosh H. Genus Phyllanthus for chronic hepatitis B virus infection: a systematic review. Journal of Viral Hepatitis. 2001;8(5):358-366. doi:10.1046/j.1365-2893.2001.00307.x.
[6] Xia Y, Luo H, Liu JP, Gluud C. Phyllanthus species for chronic hepatitis B virus infection. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2011;(4):CD008960. doi:10.1002/14651858.CD008960.pub2.
[7] Ly HC, Nguyen NPT, Nguyen HTT, et al. Comparison of the therapeutic efficacy and safety between Tenofovir and the combination of Tenofovir and Phyllanthus Amari in treatment of chronic hepatitis B. Medical and Pharmaceutical Research. 2023;7(3):99-108. doi:10.32895/UMP.MPR.7.3.14.
[8] Adeneye AA. The leaf and seed aqueous extract of Phyllanthus amarus improves insulin resistance diabetes in experimental animal studies. Journal of Ethnopharmacology. 2012;144(3):705-711. doi:10.1016/j.jep.2012.10.017.
[9] Woottisin S, Yararom A, Sriprang N, Schmehl O. Effects of Orthosiphon grandiflorus, Hibiscus sabdariffa and Phyllanthus amarus extracts on risk factors for urinary calcium oxalate stones in rats. Journal of Urology. 2011;185(1):323-328. doi:10.1016/j.juro.2010.09.003.
[10] Husain I, Abdulrahman B, Dale OR, et al. Interaction of Phyllanthus amarus extract and its lignans with human xenobiotic sensing receptors and downstream genes. Journal of Ethnopharmacology. 2025;339:119142. doi:10.1016/j.jep.2024.119142.