CƠ CHẾ “BỔ THẬN – TRÁNG DƯƠNG” TRONG Y HỌC CỔ TRUYỀN VÀ SINH HỌC SINH SẢN NAM: CẦU NỐI BẰNG CHỨNG CỔ TRUYỀN – HIỆN ĐẠI
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Mục tiêu: Khái quát vai trò cơ chế “bổ thận – tráng dương/bổ thận ích tinh” của Y học cổ truyền (YHCT) đối với sinh sản nam; tổng hợp bằng chứng lâm sàng và thực nghiệm về các can thiệp liên quan trong vô sinh nam/bất thường tinh dịch; và phân tích cơ chế sinh học cầu nối với trục hạ đồi–yên–tinh hoàn (HPT), sinh tinh và chất lượng tinh trùng.
Phương pháp: Tổng quan tường thuật có cấu trúc, định hướng tìm kiếm hệ thống trên PubMed/MEDLINE và Web of Science đến 10/2025; rà soát thủ công tài liệu tham khảo. Câu hỏi theo PICO/PECO, ưu tiên RCT/tổng quan hệ thống/phân tích gộp và nghiên cứu cơ chế có định danh can thiệp; loại trừ báo cáo ca/ý kiến chuyên gia và tài liệu thiếu dữ liệu.
Kết quả: Bằng chứng được phân theo 4 nhóm: (i) bài thuốc/công thức bổ thận; (ii) hoạt chất/đơn vị thuốc (ví dụ icariin) thiên về tiền lâm sàng; (iii) phối hợp vitamin hoặc L-carnitine với YHCT có dữ liệu định lượng tốt hơn đặc biệt L-carnitine + YHCT cho RR có thai 1,65 và cải thiện nhiều thông số tinh dịch/testosterone; (iv) châm cứu có kết quả không đồng nhất. Hạn chế nổi bật gồm thiếu kết cục “cứng” (live birth), dị hợp can thiệp–kết cục và chất lượng nghiên cứu chưa đồng đều.
Kết luận: Can thiệp theo nguyên tắc “bổ thận – tráng dương/bổ thận ích tinh” có tiềm năng như liệu pháp bổ trợ cho vô sinh nam, nhưng mức độ chắc chắn phụ thuộc từng loại can thiệp và chất lượng bằng chứng; cần RCT chất lượng cao, chuẩn hóa chế phẩm và theo dõi an toàn dài hạn.
Chi tiết bài viết
Từ khóa
vô sinh nam; bổ thận–tráng dương; y học cổ truyền; tinh dịch đồ; L-carnitine; icariin.
Tài liệu tham khảo
[2] Zhou SH, Deng YF, Weng ZW, et al. Traditional Chinese medicine as a remedy for male infertility: a review. World J Mens Health. 2019;37(2):175–185.
[3] Zhou JF, Li Q, Zhang QH, et al. Kidney-tonifying Chinese medicine for male infertility: a systematic review of randomized controlled trials. Zhonghua Nan Ke Xue. 2015;21(9):833–840.
[4] Yue GP, Chen Q, Dai N. Eighty-seven cases of male infertility treated by bushen shengjing pill in clinical observation and evaluation on its curative effect. Zhongguo Zhong Xi Yi Jie He Za Zhi. 1996;16(8):463–466.
[5] Wang M, Wang Q, Du Y, Jiang H, Zhang X. Vitamins combined with traditional Chinese medicine for male infertility: a systematic review and meta-analysis. Andrology. 2020;8(5):1038–1050.
[6] Yang Y, Xue X, Zhou J, et al. L-carnitine combined with traditional Chinese medicine for male infertility: a systematic review and meta-analysis. Heliyon. 2024;10(17):e36680.
[7] Zhao M, Chan CPS, Cheung CWC, et al. A double-blinded, randomized placebo-controlled trial on the effect of traditional Chinese medicine formula Wuzi Yanzong pill on improving semen qualities in men with suboptimal parameters. Trials. 2019;20(1):540.
[8] Wen Q, Zhang Y, Xu X, et al. The effect of Chinese herbal medicine on male factor infertility: an updated overview. Front Endocrinol. 2024;15:1418936.
[9] Sánchez-Gutiérrez MA, Tena-Sempere M, Aguilar E, et al. Icariin as a treatment proposal in mammalian reproduction. Pharmaceuticals. 2024;17(9):1104.
[10] Feng J, Liu Q, Chen Y, et al. The efficacy and mechanism of acupuncture in the treatment of male infertility. Front Endocrinol. 2022;13:1009537.