VACCINE TÂN KHÁNG NGUYÊN (NEOANTIGEN) TRỊ LIỆU UNG THƯ – TRIỂN VỌNG TƯƠNG LAI VÀ THÁCH THỨC (Tạp chí Y học Cộng đồng, 2026)
Đặt vấn đề: Vaccine tân kháng nguyên (neoantigen) đang nổi lên như một chiến lược đầy hứa hẹn trong điều trị ung thư nhờ khả năng kích hoạt đáp ứng miễn dịch đặc hiệu và cá thể hóa theo từng bệnh nhân. Mục tiêu: Tổng quan cơ sở sinh học, quy trình thiết kế, cơ chế hoạt động, các nền tảng công nghệ của vaccine neoantigen, đồng thời phân tích vai trò điều trị phối hợp, thách thức và triển vọng.Phương pháp: Tổng quan tường thuật các tài liệu công bố giai đoạn 2010–2024, tìm kiếm trên các cơ sở dữ liệu PubMed, Scopus và Web of Science với các từ khóa “neoantigen vaccine”, “cancer therapeutic vaccine”, “personalized cancer immunotherapy”. Các hình minh họa được thiết kế trên BioRender.com có bản quyền.Kết quả: Vaccine neoantigen khai thác các đột biến soma đặc hiệu khối u để kích hoạt mạnh mẽ tế bào T, đặc biệt là tế bào lympho T CD8⁺. Quy trình thiết kế bao gồm giải trình tự, dự đoán epitope, đánh giá miễn dịch và lựa chọn nền tảng phù hợp (mRNA, DNA, peptide, tế bào tua, vector virus). Phối hợp với thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch cho hiệu quả khả quan trong các thử nghiệm pha đầu (KEYNOTE-942, autogene cevumeran), tuy nhiên kết quả phụ thuộc loại ung thư, gánh nặng đột biến, HLA, nền tảng vaccine và phác đồ phối hợp.Kết luận: Dù còn nhiều thách thức, vaccine neoantigen vẫn có tiềm năng lớn. Tiến bộ trong giải trình tự gen, trí tuệ nhân tạo và liệu pháp phối hợp được kỳ vọng sẽ thúc đẩy ứng dụng lâm sàng, hướng tới điều trị ung thư cá thể hóa hiệu quả và bền vững.
Keywords: vaccine tân kháng nguyên; y học cá thể hóa; kháng nguyên đặc hiệu khối u.