MORINDA OFFICINALIS (BA KÍCH) TRONG HỖ TRỢ VÔ SINH NAM: TỔNG QUAN TƯỜNG THUẬT Y VĂN ĐÔNG Á, BẰNG CHỨNG TIỀN LÂM SÀNG VÀ DỮ LIỆU LÂM SÀNG HIỆN CÓ (Tạp chí Y học Cộng đồng, 2026)
Mục tiêu: Tổng hợp y văn Đông Á và bằng chứng khoa học hiện có về Morinda officinalis (MO, Ba kích/Ba ji tian) trong hỗ trợ vô sinh nam.Phương pháp: Đây là tổng quan tường thuật có chiến lược tìm kiếm. Tác giả tra cứu PubMed, CNKI, Wanfang và các tạp chí Y học cổ truyền đến ngày 12/11/2025 bằng các từ khóa tiếng Anh, Trung và Việt liên quan đến Morinda officinalis, Ba ji tian, Ba kích, vô sinh nam, tinh trùng, tinh dịch đồ, testosterone và oligoasthenoteratozoospermia. Tập bằng chứng chính chỉ bao gồm nghiên cứu gốc, gồm in vitro, trên động vật và trên người có đánh giá trực tiếp MO hoặc hoạt chất đã định danh của MO liên quan đến chức năng sinh sản nam. Các bài tổng quan chỉ được dùng làm tài liệu nền.Kết quả: Bằng chứng trực tiếp về MO hiện chủ yếu đến từ nghiên cứu thực nghiệm. Dịch chiết nước, bajijiasu và các phân đoạn giàu oligosaccharide có thể làm giảm stress oxy hóa, hạn chế apoptosis tế bào mầm, cải thiện mô học tinh hoàn, tăng số lượng và độ di động tinh trùng, đồng thời điều hòa các đường liên quan testosterone. Tuy nhiên, dữ liệu lâm sàng đặc hiệu cho MO còn rất hạn chế. Chưa xác định được thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược đánh giá MO đơn trị chuẩn hóa ở nam vô sinh. Tín hiệu lâm sàng hiện có chủ yếu đến từ các bài thuốc phối hợp nhiều vị, trong đó MO chỉ là một thành phần nên chưa thể tách riêng hiệu quả của Ba kích. Dữ liệu an toàn trên động vật nhìn chung thuận lợi, nhưng an toàn sinh sản dài hạn trên người còn chưa đầy đủ.Kết luận: MO có tiềm năng như biện pháp hỗ trợ trong mô hình điều trị tích hợp vô sinh nam, nhưng bằng chứng lâm sàng hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến cáo sử dụng thường quy.
Keywords: Ba kích; Morinda officinalis; vô sinh nam; chất lượng tinh trùng; tinh dịch đồ; y học cổ truyền.