HOẠT CHẤT SINH HỌC VÀ TIỀM NĂNG ỨNG DỤNG Y HỌC CỦA CÁ NGỰA (HIPPOCAMPUS SPP.): TỔNG QUAN TƯỜNG THUẬT (Tạp chí Y học Cộng đồng, 2026)
Mục tiêu: Hệ thống hóa các nhóm hoạt chất và bằng chứng tiền lâm sàng về tác dụng liên quan ứng dụng y học của cá ngựa (Hippocampus spp.).Phương pháp: Tổng quan tường thuật có cấu trúc; tìm kiếm PubMed, Web of Science, Scopus, Google Scholar và CNKI đến 30/11/2025.Kết quả: Cá ngựa giàu protein/acid amin và chứa peptide, glycoprotein, sterol, acid béo không no và vi chất. Các nghiên cứu in vitro/in vivo ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa; cải thiện chỉ số sức bền và các marker mệt mỏi sau gắng sức; cải thiện chất lượng tinh trùng và testosterone ở mô hình chuột suy giảm sinh sản; cùng tín hiệu chống viêm/điều hòa miễn dịch, bảo vệ thần kinh và chống lão hóa da do UV. Dữ liệu an toàn còn hạn chế, có nguy cơ biến thiên chất lượng và ô nhiễm môi trường; nhiều loài nằm trong Phụ lục II CITES nên cần nguồn nguyên liệu hợp pháp và nuôi trồng bền vững.Kết luận: Chưa có bằng chứng lâm sàng trên người; vì vậy chưa đủ cơ sở khuyến nghị sử dụng điều trị. Nghiên cứu tương lai cần chuẩn hóa chế phẩm, đánh giá độc tính tương tác và thực hiện thử nghiệm lâm sàng có đối chứng.
Keywords: Hippocampus; peptide; chống oxy hóa; chống mệt mỏi; an toàn; bảo tồn.