CHIẾT XUẤT QUẢ GẤC (MOMORDICA COCHINCHINENSIS) VÀ TIỀM NĂNG CHỐNG OXY HÓA TRONG BỆNH LÝ THOÁI HÓA KHỚP: TỔNG QUAN Y HỌC THỰC CHỨNG (Tạp chí Y học Cộng đồng, 2026)
Mục tiêu: Tổng hợp bằng chứng hiện có về hồ sơ chống oxy hóa của chiết xuất gấc (Momordica cochinchinensis) và tiềm năng ứng dụng trong quản lý thoái hóa khớp.Phương pháp: Tìm kiếm PubMed/PMC, Scopus và các nhà xuất bản lớn (1/2019-10/2025) các nghiên cứu về thành phần và hoạt tính sinh học của gấc, cùng bằng chứng vai trò stress oxy hóa trong thoái hóa khớp, bao gồm dữ liệu in vitro, in vivo và người về carotenoid (lycopene, β‑carotene) và các hoạt chất liên quan. Tiêu chuẩn chọn gồm các nghiên cứu có bình duyệt về chiết xuất/thành phần gấc hoặc chất chống oxy hóa liên quan sinh bệnh học thoái hóa khớp; loại trừ tài liệu không học thuật và nghiên cứu báo cáo kết cục không đầy đủ. Kết quả: Màng hạt gấc giàu carotenoid và tocopherol, thể hiện hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm mạnh; tối ưu hóa quy trình chiết giúp tăng hàm lượng carotenoid. Stress oxy hóa góp phần vào lão hóa tế bào sụn, thoái giáng chất nền sụn và viêm màng hoạt dịch trong thoái hóa khớp. Lycopene làm giảm tín hiệu viêm do IL‑1β và quá trình thoái giáng chất nền ở tế bào sụn, cải thiện đặc điểm thoái hóa khớp trên mô hình động vật; nồng độ lycopene huyết tương thấp liên quan mức đau/giảm chức năng cao hơn ở thoái hóa khớp gối. Tổng quan-phân tích gộp cho thấy các nutraceutical chống oxy hóa có thể cải thiện nhẹ đau và chức năng, dù dị biệt giữa các nghiên cứu còn lớn. Chưa ghi nhận thử nghiệm ngẫu nhiên về gấc trong thoái hóa khớp.Kết luận: Chiết xuất gấc có cơ sở sinh học thuyết phục như chiến lược bổ trợ chống oxy hóa cho thoái hóa khớp, nhưng hiệu quả lâm sàng chưa được chứng minh. Cần chuẩn hóa đặc tính chế phẩm, xác định liều và tiến hành RCT chặt chẽ ở thoái hóa khớp gối.
Keywords: Gấc, Momordica cochinchinensis, thoái hóa khớp, chất chống oxy hóa, lycopene.