(untitled) (Tạp chí Y học Cộng đồng, 2026)
Đặt vấn đề: Tăng áp lực nội sọ (ICP) là một cấp cứu thần kinh nặng, đòi hỏi theo dõi liên tục để tối ưu điều trị. Đo ICP xâm lấn vẫn là tiêu chuẩn vàng nhưng có nhiều nguy cơ và hạn chế trong thực hành. Siêu âm nhãn cầu với đo đường kính bao dây thần kinh thị (ONSD) là một phương pháp không xâm lấn đầy tiềm năng, tuy nhiên dữ liệu theo dõi động học còn hạn chế, đặc biệt tại Việt Nam. Mục tiêu: Đánh giá bước đầu giá trị của siêu âm nhãn cầu trong theo dõi biến động ICP ở bệnh nhân được đặt dẫn lưu não thất. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả tiến cứu có theo dõi dọc trên 7 bệnh nhân tăng áp lực nội sọ được đặt dẫn lưu não thất. Các chỉ số ONSD, chiều cao đĩa thị (ODE) và dấu hiệu dẹt cực sau nhãn cầu được đo tại nhiều thời điểm và so sánh với ICP đo xâm lấn. Mối tương quan giữa ONSD và ICP được đánh giá bằng mô hình hỗn hợp tuyến tính (Linear Mixed-Effects Models). Kết quả: ICP giảm có ý nghĩa từ 24,86 ± 3,93 xuống 6,86 ± 1,86 mmHg (p < 0,001), đồng thời ONSD giảm từ 5,96 ± 0,51 xuống 5,05 ± 0,11 mm (p = 0,002). Phân tích 32 mốc theo dõi cho thấy mối tương quan thuận chặt chẽ giữa ONSD và ICP (r = 0,802; p < 0,001). ONSD thay đổi song hành với ICP, tuy nhiên có hiện tượng “pha trễ” khi ICP giảm. Một trường hợp ghi nhận sự không tương xứng giữa ICP và ONSD. Dấu hiệu ODE có độ nhạy thấp (28,5%) và thoái lui chậm, trong khi không ghi nhận dấu hiệu dẹt cực sau nhãn cầu. Kết luận: Siêu âm nhãn cầu là phương pháp không xâm lấn có giá trị trong theo dõi biến động ICP, với ONSD tương quan chặt chẽ với ICP đo xâm lấn. Tuy nhiên, cần lưu ý hiện tượng pha trễ và các trường hợp không tương xứng khi diễn giải kết quả. Các nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn là cần thiết để xác định giá trị ngưỡng và ứng dụng lâm sàng rộng rãi.