(untitled) (Tạp chí Y học Cộng đồng, 2026)
Mục tiêu: Tổng hợp các cơ chế sinh lý chủ đạo của phản xạ đau và các hệ thống ức chế đau nội sinh của cơ thể, đồng thời đánh giá các biện pháp không dùng thuốc có khả năng huy động giảm đau nội sinh. Phương pháp: Tổng quan tường thuật những nghiên cứu kinh điển và bài tổng quan có ảnh hưởng lớn về sinh lý học đau và điều hòa đau bao gồm lý thuyết cửa kiểm soát, các hệ thống đi xuống tủy ‑ thân não, ức chế lan tỏa bởi kích thích đau (DNIC)/điều hòa đau có điều kiện (CPM), cơ chế giảm đau do giả dược/điều biến opioid, giảm đau liên quan chánh niệm, giảm đau do vận động và kích thích điện qua da. Lựa chọn ưu tiên các công trình được bình duyệt, trích dẫn cao, có giá trị cơ chế và liên quan trên người. Kết quả: Phản xạ đau khởi phát từ hoạt hóa thụ thể đau ngoại vi, tích hợp ở tủy sống và tạo đáp ứng vận động bảo vệ nhanh; cảm nhận đau chịu chi phối tương tác hướng lên ‑ đi xuống. Ức chế nội sinh gồm cửa kiểm soát đoạn tủy lưng và điều hòa trên tủy qua phức hợp chất xám quanh cống - nhân hành bụng giữa và locus coeruleus, đi xuống sừng sau thông qua đường dẫn truyền opioid, serotonin và noradrenalin. DNIC/CPM phản ánh tính toàn vẹn của các hệ này. Yếu tố tâm ‑ sinh học kỳ vọng (giả dược), chú ý/chánh niệm và vận động cấp huy động các mạch điều hòa chồng lấp. Kích thích cảm giác không xâm lấn (ví dụ TENS) hoạt hóa sợi lớn và tăng cường kiểm soát đi xuống. Kết luận: Ức chế đau tự nhiên có cấu trúc đa tầng đoạn tủy, thân não và vỏ não và có thể được khuếch đại bằng can thiệp hành vi và cảm giác. Nắm vững cơ chế giúp xây dựng chiến lược giảm đau đa mô thức, ít nguy cơ và cung cấp chỉ dấu sinh lý (ví dụ CPM) cho phân nhóm và cá thể hóa điều trị.