Bài báo khoa học Tập 67 Số CĐ14-HNKH Hội Hóa sinh Y học Việt Nam 17/09/2026

TỔNG QUAN CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÁT HIỆN BIOFILM Ở BỆNH NHÂN VIÊM MŨI XOANG MẠN TÍNH

Trịnh Xuân Anh, Đỗ Bá Hưng, Nguyễn Hoàng Thanh
DOI: 10.52163/yhc.v67iCD14.6590
87 Lượt xem
0 Lượt tải xuống
Tóm tắt

Mục tiêu: Mô tả đặc điểm các nghiên cứu đã công bố và các phương pháp phát hiện biofilm ở bệnh nhân viêm mũi xoang mạn (VMXM).

Phương pháp tìm kiếm và tổng quan tài liệu: Tổng quan luận điểm được thực hiện theo khung 5 bước Arksey–O'Malley, báo cáo theo PRISMA-ScR. Tài liệu được tìm kiếm trên PubMed, Cochrane Library, Google Scholar và các tạp chí/thư viện y học trong nước, xuất bản từ 01/2010 đến 06/2026, bằng tiếng Anh hoặc tiếng Việt. Ba nghiên cứu viên độc lập sàng lọc theo khung PCC (bệnh nhân VMXM; phương pháp phát hiện biofilm trực tiếp trên mô; không giới hạn bối cảnh); bất đồng được giải quyết cùng người hướng dẫn. Dữ liệu được trích xuất và tổng hợp mô tả; không đánh giá chất lượng phương pháp học (theo khuyến cáo JBI, không bắt buộc với tổng quan luận điểm) và không phân tích gộp.

Kết quả: Từ 784 bản ghi ban đầu, sau loại trùng lặp và sàng lọc, 61 toàn văn được đánh giá và 22 nghiên cứu được đưa vào (39 bị loại ở giai đoạn toàn văn). Các nghiên cứu công bố 2010–2023 (81,8% giai đoạn 2010–2014), cỡ mẫu nhỏ (63,6% <50), bệnh phẩm mô/niêm mạc lấy trong phẫu thuật (22/22). Phương pháp phát hiện trực tiếp gồm CLSM/SDCM (50,0%), LIVE/DEAD BacLight (31,8%), SEM (27,3%), H&E (27,3%), nhuộm Gram (22,7%), FISH (18,2%); PNA-FISH, miễn dịch huỳnh quang và OCT (mỗi loại 4,5%); 2 nghiên cứu bổ sung đánh giá khả năng tạo biofilm in vitro như bằng chứng bổ trợ. Tỷ lệ dương tính dao động 54,2–88,0% ở nhóm bệnh (một số phân nhóm tới 97,1–100%) và 0–56,0% ở nhóm chứng. Tiêu chuẩn xác định biofilm không thống nhất giữa các nghiên cứu.

Kết luận: Chưa có phương pháp thống nhất làm tiêu chuẩn tham chiếu để phát hiện biofilm trong VMXM; bằng chứng hiện có chủ yếu từ bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật, cỡ mẫu nhỏ, không đồng nhất về kỹ thuật và tiêu chuẩn xác định. Cần chuẩn hoá vị trí lấy mẫu, xử lý bệnh phẩm, tiêu chuẩn nhận định và cách báo cáo kết quả.

Từ khóa
biofilm; viêm mũi xoang mạn; phát hiện biofilm; kính hiển vi điện tử quét; lai; tổng quan luận điểm.
Tài liệu tham khảo
[1]
1. Fokkens WJ, Bachert C, Douglas R, Gevaert P, Georgalas C, Harvey R, và cs. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2012. Rhinology. 2012;50(23):5-216. Google Scholar
[2]
2. Keating MK, Phillips JC, Phillips J. Chronic Rhinosinusitis. Am Fam Physician. 2023;108(4):370-377. Google Scholar
[3]
3. Bjarnsholt T. The role of bacterial biofilms in chronic infections. APMIS Suppl. 2013;(136):1-51. doi:10.1111/apm.12099 Google Scholar
[4]
4. Fastenberg JH, Hsueh WD, Mustafa A, Akbar NA, Abuzeid WM. Biofilms in chronic rhinosinusitis: Pathophysiology and therapeutic strategies. World J Otorhinolaryngol Head Neck Surg. 2016;2(4):219-229. doi:10.1016/j.wjorl.2016.03.002 Google Scholar
[5]
5. Sanderson AR, Leid JG, Hunsaker D. Bacterial biofilms on the sinus mucosa of human subjects with chronic rhinosinusitis. Laryngoscope. 2006;116(7):1121-1126. doi:10.1097/01.mlg.0000221954.05467.54 Google Scholar
[6]
6. Foreman A, Psaltis AJ, Tan LW, Wormald PJ. Characterization of bacterial and fungal biofilms in chronic rhinosinusitis. Am J Rhinol Allergy. 2009;23(6):556-561. doi:10.2500/ajra.2009.23.3413 Google Scholar
[7]
7. Foreman A, Boase S, Psaltis A, Wormald PJ. Role of bacterial and fungal biofilms in chronic rhinosinusitis. Curr Allergy Asthma Rep. 2012;12(2):127-135. doi:10.1007/s11882-012-0246-7 Google Scholar
[8]
8. Tricco AC, Lillie E, Zarin W, O'Brien KK, Colquhoun H, Levac D, và cs. PRISMA Extension for Scoping Reviews (PRISMA-ScR): Checklist and Explanation. Ann Intern Med. 2018;169(7):467-473. doi:10.7326/M18-0850 Google Scholar
[9]
9. Foreman A, Singhal D, Psaltis AJ, Wormald PJ. Targeted imaging modality selection for bacterial biofilms in chronic rhinosinusitis. Laryngoscope. 2010;120(2):427-431. doi:10.1002/lary.20705 Google Scholar
[10]
10. Hochstim CJ, Choi JY, Lowe D, Masood R, Rice DH. Biofilm detection with hematoxylin-eosin staining. Arch Otolaryngol Head Neck Surg. 2010;136(5):453-456. doi:10.1001/archoto.2010.62 Google Scholar
[11]
11. Singhal D, Psaltis AJ, Foreman A, Wormald PJ. The impact of biofilms on outcomes after endoscopic sinus surgery. Am J Rhinol Allergy. 2010;24(3):169-174. doi:10.2500/ajra.2010.24.3462 Google Scholar
[12]
12. Bezerra TFP, Padua FG de M, Gebrim EMMS, Saldiva PHN, Voegels RL. Biofilms in chronic rhinosinusitis with nasal polyps. Otolaryngol Head Neck Surg. 2011;144(4):612-616. doi:10.1177/0194599811399536 Google Scholar
[13]
13. Singhal D, Foreman A, Jervis-Bardy J, Wormald PJ. Staphylococcus aureus biofilms: Nemesis of endoscopic sinus surgery. Laryngoscope. 2011;121(7):1578-1583. doi:10.1002/lary.21805 Google Scholar
[14]
14. Tóth L, Csomor P, Sziklai I, Karosi T. Biofilm detection in chronic rhinosinusitis by combined application of hematoxylin-eosin and gram staining. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2011;268(10):1455-1462. doi:10.1007/s00405-011-1623-x Google Scholar
[15]
15. Wood AJ, Fraser J, Swift S, Amirapu S, Douglas RG. Are biofilms associated with an inflammatory response in chronic rhinosinusitis? Int Forum Allergy Rhinol. 2011;1(5):335-339. doi:10.1002/alr.20060 Google Scholar
[16]
16. Chen HH, Liu X, Ni C, và cs. Bacterial biofilms in chronic rhinosinusitis and their relationship with inflammation severity. Auris Nasus Larynx. 2012;39(2):169-174. doi:10.1016/j.anl.2011.04.014 Google Scholar
[17]
17. Karosi T, Csomor P, Sziklai I. Tumor necrosis factor-α receptor expression correlates with mucosal changes and biofilm presence in chronic rhinosinusitis with nasal polyposis. Laryngoscope. 2012;122(3):504-510. doi:10.1002/lary.23190 Google Scholar
[18]
18. Li H, Wang D, Sun X, Hu L, Yu H, Wang J. Relationship between bacterial biofilm and clinical features of patients with chronic rhinosinusitis. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2012;269(1):155-163. doi:10.1007/s00405-011-1683-y Google Scholar
[19]
19. Sun Y, Zhou B, Wang C, và cs. Biofilm formation and Toll-like receptor 2, Toll-like receptor 4, and NF-kappaB expression in sinus tissues of patients with chronic rhinosinusitis. Am J Rhinol Allergy. 2012;26(2):104-109. doi:10.2500/ajra.2012.26.3718 Google Scholar
[20]
20. Sun Y, Zhou B, Wang C, và cs. Clinical and histopathologic features of biofilm-associated chronic rhinosinusitis with nasal polyps in Chinese patients. Chin Med J (Engl). 2012;125(6):1104-1109. Google Scholar
[21]
21. Tan NCW, Foreman A, Jardeleza C, Douglas R, Tran H, Wormald PJ. The multiplicity of Staphylococcus aureus in chronic rhinosinusitis: correlating surface biofilm and intracellular residence. Laryngoscope. 2012;122(8):1655-1660. doi:10.1002/lary.23317 Google Scholar
[22]
22. Foreman A, Jervis-Bardy J, Boase SJ, Tan L, Wormald PJ. Noninvasive Staphylococcus aureus biofilm determination in chronic rhinosinusitis by detecting the exopolysaccharide matrix component poly-N-acetylglucosamine. Int Forum Allergy Rhinol. 2013;3(2):83-88. doi:10.1002/alr.21115 Google Scholar
[23]
23. Tóth L, Vajas A, Csomor P, Berta A, Sziklai I, Karosi T. Optical coherence tomography for biofilm detection in chronic rhinosinusitis with nasal polyposis. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2013;270(2):555-563. doi:10.1007/s00405-012-2051-2 Google Scholar
[24]
24. Csomor P, Sziklai I, Karosi T. Effects of intranasal steroid treatment on the presence of biofilms in non-allergic patients with chronic rhinosinusitis with nasal polyposis. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2014;271(5):1057-1065. doi:10.1007/s00405-013-2666-y Google Scholar
[25]
25. Dong D, Yulin Z, Xiao W, và cs. Correlation between bacterial biofilms and osteitis in patients with chronic rhinosinusitis. Laryngoscope. 2014;124(5):1071-1077. doi:10.1002/lary.24424 Google Scholar
[26]
26. Wang X, Du J, Zhao C. Bacterial biofilms are associated with inflammatory cells infiltration and the innate immunity in chronic rhinosinusitis with or without nasal polyps. Inflammation. 2014;37(3):871-879. doi:10.1007/s10753-013-9807-8 Google Scholar
[27]
27. Danielsen KA, Eskeland Ø, Fridrich-Aas K, Orszagh VC, Bachmann-Harildstad G, Burum-Auensen E. Bacterial biofilms in chronic rhinosinusitis; distribution and prevalence. Acta Otolaryngol. 2016;136(1):109-112. doi:10.3109/00016489.2015.1092169 Google Scholar
[28]
28. Di Luca M, Navari E, Esin S, và cs. Detection of Biofilms in Biopsies from Chronic Rhinosinusitis Patients: In Vitro Biofilm Forming Ability and Antimicrobial Susceptibility Testing in Biofilm Mode of Growth of Isolated Bacteria. Adv Exp Med Biol. 2018;1057:1-27. doi:10.1007/5584_2017_34 Google Scholar
[29]
29. Manciula LG, Jeican II, Tudoran LB, Albu S. Biofilms and inflammation in patients with chronic rhinosinusitis. Med Pharm Rep. 2020;93(4):374-383. doi:10.15386/mpr-1691 Google Scholar
[30]
30. Popov G, Aleksandrov R, Petkova V, và cs. Analysis of Bacterial Biofilm Formation and MUC5AC and MUC5B Expression in Chronic Rhinosinusitis Patients. J Clin Med. 2023;12(5):1808. doi:10.3390/jcm12051808 Google Scholar