Đặt vấn đề: Ung thư tụy là bệnh lý ác tính có tiên lượng rất xấu do diễn tiến thầm lặng và khó phát hiện ở giai đoạn sớm, hiện nay phẫu thuật cắt bỏ vẫn là phương pháp duy nhất mang lại cơ hội chưa khỏi cho người bệnh [2]. Việc chẩn đoán xác định và phân chia giai đoạn chính xác đóng vai trò quyết định trong chiến lược điều trị [1]. Bài báo cáo này nhằm tổng quan các bằng chứng y học hiện hành về ung thư tụy và đánh giá kết quả bước đầu ứng dụng kỹ thuật nội soi siêu âm kết hợp sinh thiết hay còn gọi là kỹ thuật EUS-FNB (Endoscopic Ultrasound- guided Fine Needle Biopsy ) tại Bệnh viện 19-8.
Nội dung tổng quan: Báo cáo tổng quan các dữ liệu dịch tễ học [2, 3], yếu tố nguy cơ [1], chiến lược sàng lọc và vai trò của các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Trong đó, nội soi siêu âm (EUS) khẳng định ưu thế vượt trội với độ nhạy >90% trong phát hiện u nhỏ <2cm và phân độ giai đoạn T/N chính xác [4, 5]. Đặc biệt, sự phát triển của kỹ thuật sinh thiết u tụy bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn nội soi siêu âm EUS-FNB (Fine Needle Biopsy) đã chuyển dịch chẩn đoán từ tế bào học sang mô bệnh học và phân tích di truyền toàn diện, tạo tiền đề cho y học cá thể hóa [4, 6].
Kết quả bước đầu: Từ tháng 04/2026 đến tháng 06/2026, chúng tôi đã thực hiện thành công kỹ thuật EUS-FNB cho 3 ca lâm sàng có tổn thương đặc tại tụy nghi ngờ ung thư trên CT/MRI. Kết quả mô bệnh học xác định 02 ca ung thư biểu mô tuyến và 01 ca loạn sản biểu mô tuyến độ cao. Đặc biệt, trong đó có 01 ca phát hiện khối u vùng đầu tụy kích thước nhỏ 19 mm, chưa xâm lấn mạch máu lớn và đã được chỉ định phẫu thuật cắt khối tá tụy kịp thời.
Kết luận: Các bằng chứng y học hiện hành đã cho thấy EUS-FNB là phương pháp có độ chính xác và tính an toàn cao trong chẩn đoán ung thư tụy [4, 5]. Việc triển khai thành công những ca lâm sàng đầu tiên tại Bệnh viện 19-8 bước đầu chứng minh tính khả thi về mặt kỹ thuật, làm tiền đề để chúng tôi tiếp tục áp dụng thường quy và mở rộng các nghiên cứu đánh giá toàn diện hơn trong thời gian tới.