Bài báo khoa học Tập 64 Số 2 15/03/2023

9. KHẢO SÁT BIẾN THỂ GEN PAH GÂY BỆNH PHENYL XETON NIỆU BẰNG KĨ THUẬT GIẢI TRÌNH TỰ THẾ HỆ MỚI

Phan Ngọc Phú Quý1,2, Tăng Hùng Sang3,4, Giang Hoa3,4, Đoàn Thị Kim Phượng5,6, Hoàng Thu Lan5,6, Hoàng Thị Ngọc Lan5,6, Lương Thị Lan Anh5,6
1 Forensic Medicine Center Ho Chi Minh City
2 Trung tâm Pháp y thành phố Hồ Chí Minh
3 Gene Solutions
4 Viện Di truyền Y học
5 Hanoi Medical University
6 Trường Đại học Y Hà Nội
Tác giả liên hệ: quyphan2461993@gmail.com
DOI: 10.52163/yhc.v64i2.611
13 Lượt xem
11 Lượt tải xuống
Từ khóa
Phenyl xeton niệu (PKU), biến thể, tầm soát người lành mang gen, giải trình tự thế hệ mới
Tóm tắt

Bệnh phenylxeton niệu (PKU) là rối loạn di truyền lặn trên nhiễm sắc thể số 12, đặc trưng bởi khiếm
khuyết enzyme phenylalanine hydroxylase (PAH) làm nồng độ phenylalanin (Phe) tăng cao trong
máu, gây độc hệ thần kinh và khuyết tật trí tuệ. Tỉ lệ hiện mắc PKU trên thế giới khoảng 1/10.000
- 20.000 trẻ sơ sinh, tuy nhiên tỉ lệ người lành mang gen bệnh PKU và phổ biến thể gây bệnh trên
người Việt Nam còn rất hạn hữu. Hiện nay, kĩ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) cho phép thực hiện
giải trình tự hàng triệu phân tử ADN của nhiều bệnh nhân trong một phản ứng, nhờ vậy nâng cao hiệu
suất, năng suất , hiệu quả về chi phí và thời gian. Mục tiêu: Mô tả thực trạng người lành mang gen và
phổ biến thể gây bệnh PKU. Phương pháp: 2937 phụ nữ đến khám sức khỏe tại Trung tâm Di truyền
lâm sàng và Hệ gen - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Viện Di truyền Y học được khảo sát biến thể
trên gen PAH bằng kĩ thuật NGS. Kết quả: Có 70 người mang biến thể gây bệnh (2.4%), trong đó có
12 loại biến thể gồm: R408Q (1/2937), V388M (2/2937), P314T (2/2937), E280K (1/2937), R241fs
(1/2937), R241C (1/2937), Y206* (1/2937), Y204C (1/2937), Q172H (56/2937), H170Q (2/2937),
R111* (1/2937), L41F (1/2937). Biến thể phổ biến nhất là Q172H, có 2 biến thể hiếm là L41F và
R241fs chưa được báo cáo về tần số alen trên ClinVar và Ensembl. Kết luận: Kết quả nghiên cứu
này tạo tiền đề cho các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia y tế đưa ra các chiến lược phù
hợp cho các chương trình chẩn đoán trước sinh, kế hoạch tư vấn di truyền.

Tài liệu tham khảo
[1]
Levy HL, Sarkissian CN, Scriver CR, Phenylalanine Google Scholar
[2]
ammonia lyase (PAL): From discovery to Google Scholar
[3]
enzyme substitution therapy for phenylketonuria. Google Scholar
[4]
Mol Genet Metab. 2018;124(4):223-229. Google Scholar
[5]
doi:10.1016/j.ymgme.2018.06.002 Google Scholar
[6]
Blau N, Genetics of Phenylketonuria: Then Google Scholar
[7]
and Now. Hum Mutat. 2016;37(6):508-515. Google Scholar
[8]
doi:10.1002/humu.22980 Google Scholar
[9]
Scriver CR, The PAH gene, phenylketonuria, and Google Scholar
[10]
a paradigm shift. Hum Mutat. 2007;28(9):831- Google Scholar
[11]
doi:10.1002/humu.20526 Google Scholar
[12]
Garbade SF, Shen N, Himmelreich N et al., Allelic Google Scholar
[13]
phenotype values: a model for genotype-based Google Scholar
[14]
phenotype prediction in phenylketonuria. Genet Google Scholar
[15]
Med Off J Am Coll Med Genet. 2019;21(3):580- Google Scholar
[16]
doi:10.1038/s41436-018-0081-x Google Scholar
[17]
Hillert A, Anikster Y, Belanger-Quintana Google Scholar
[18]
A et al., The Genetic Landscape and Google Scholar
[19]
Epidemiology of Phenylketonuria. Am J Hum Google Scholar
[20]
Genet. 2020;107(2):234-250. doi:10.1016/j. Google Scholar
[21]
ajhg.2020.06.006 Google Scholar
[22]
Tran NH, Nguyen Thi TH, Tang HS et al., Genetic Google Scholar
[23]
landscape of recessive diseases in the Vietnamese Google Scholar
[24]
population from large-scale clinical exome Google Scholar
[25]
sequencing. Hum Mutat. 2021;42(10):1229- Google Scholar
[26]
doi:10.1002/humu.24253 Google Scholar
[27]
Arbesman J, Ravichandran S, Funchain P et Google Scholar
[28]
al., Melanoma cases demonstrate increased Google Scholar
[29]
carrier frequency of phenylketonuria/ Google Scholar
[30]
hyperphenylalanemia mutations. Pigment Google Scholar
[31]
Cell Melanoma Res. 2018;31(4):529-533. Google Scholar
[32]
doi:10.1111/pcmr.12695 Google Scholar
[33]
Shoraka HR, Haghdoost AA, Baneshi MR et al., Google Scholar
[34]
Global prevalence of classic phenylketonuria Google Scholar
[35]
based on Neonatal Screening Program Data: Google Scholar
[36]
systematic review and meta-analysis. Clin Google Scholar
[37]
Exp Pediatr. 2020;63(2):34-43. doi:10.3345/ Google Scholar
[38]
kjp.2019.00465 Google Scholar
[39]
Nguyen TT, Le QT, Hoang DTT et al., Massively Google Scholar
[40]
parallel sequencing uncovered diseaseassociated Google Scholar
[41]
variant spectra of glucose-6-phosphate Google Scholar
[42]
dehydrogenase deficiency, phenylketonuria and Google Scholar
[43]
galactosemia in Vietnamese pregnant women.68 Google Scholar
[44]
Mol Genet Genomic Med. 2022;10(7):e1959. Google Scholar
[45]
doi:10.1002/mgg3.1959 Google Scholar
[46]
Liu N, Huang Q, Li Q et al., Spectrum of PAH Google Scholar
[47]
gene variants among a population of Han Google Scholar
[48]
Chinese patients with phenylketonuria from Google Scholar
[49]
northern China. BMC Med Genet. 2017;18:108. Google Scholar
[50]
doi:10.1186/s12881-017-0467-7 Google Scholar
[51]
Liang Y, Huang MZ, Cheng CY et al., The mutation Google Scholar
[52]
spectrum of the phenylalanine hydroxylase Google Scholar
[53]
(PAH) gene and associated haplotypes reveal Google Scholar
[54]
ethnic heterogeneity in the Taiwanese population. Google Scholar
[55]
J Hum Genet. 2014;59(3):145-152. doi:10.1038/ Google Scholar
[56]
jhg.2013.136 Google Scholar
[57]
Hillert A, Anikster Y, Belanger-Quintana Google Scholar
[58]
A et al., The Genetic Landscape and Google Scholar
[59]
Epidemiology of Phenylketonuria. Am J Hum Google Scholar
[60]
Genet. 2020;107(2):234-250. doi:10.1016/j. Google Scholar
[61]
ajhg.2020.06.006 Google Scholar