Bài báo khoa học Tập 67 Số 4 25/04/2026

XÂY DỰNG QUY TRÌNH BÀO CHẾ BỘT CAO KHÔ TỪ BÀI THUỐC NHẤT QUÁN TIỄN GIA GIẢM

Chử Văn Mến1,2, Lâm Phương Thảo1,2, Đỗ Thị Hương Lan1,2, Phạm Xuân Năng1,2, Nguyễn Thị Thanh Hằng1,2, Nguyễn Ngọc Hưởng3,4, Nguyễn An Bảo Châu5,6, Bùi Đức Nam7,8
1 Military Medical Academy
2 Học viện Quân Y
3 Vietnam Academy of Traditional Medicine
4 Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
5 Vinschool Smart City Middle & High School
6 Trường THCS & THPT Vinschool Smart City
7 Ophthalmology Department – ​​Military Hospital 103
8 Khoa mắt – Bệnh viện Quân y 103
DOI: 10.52163/yhc.v67i4.4915
25 Lượt xem
8 Lượt tải xuống
Từ khóa
Bột cao khô, Nhất quán tiễn gia giảm, phun sấy
Tóm tắt

Mục tiêu: Xây dựng quy trình bào chế và đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng của bột cao khô từ bài thuốc Nhất Quán Tiễn gia giảm (NQT).

Phương pháp nghiên cứu: Bào chế bột cao khô từ bài thuốc Nhất quán tiễn gia giảm (gồm các dược liệu: Sinh địa, Sa sâm, Xuyên luyện tử, Đương quy, Câu kỷ tử, Mạch môn, Trạch tả, Hoàng bá, Sài hồ, Mật nhân) sử dụng kỹ thuật phun sấy. Đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng bột cao khô gồm: cảm quan, độ mịn, tro toàn phần, tro không tan trong acid, định tính saikosaponin A và berberin, độ ẩm, tỷ trọng, chỉ số nén CI, hàm lượng của saikosaponin A và berberin.

Kết quả: Quy trình bào chế cao lỏng từ bài thuốc Nhất quán tiễn gia giảm với phương pháp chiết nóng, sử dụng dung môi chiết ethanol 50%, tỷ lệ dược liệu/dung môi: 1/10 g/ml, nhiệt độ chiết 60oC, thời gian chiết 60 phút lặp lại 2 lần, cô cao ở nhiệt độ 70–80oC, áp suất cô 60–70 mmHg thu được cao Nhất quán tiễn gia giảm tỷ lệ 3:1. Điều kiện thích hợp phun sấy bột cao khô với hệ tá dược hỗ trợ phun sấy maltodextrin/aerosil (15:85), tỷ lệ tá dược/chất rắn là 30%, nhiệt độ đầu vào 140oC, tốc độ cấp dịch 30 ml/phút, áp suất khí nén 2 Bar. Một số chỉ tiêu chất lượng bột cao khô từ bài thuốc Nhất quán tiễn gia giảm gồm: Cảm quan bột khô tơi, màu nâu nhạt, có mùi thơm đặc trưng của bài thuốc; tro toàn phần trung bình đạt 3,21%; tro không tan trong acid trung bình 0,37%; bột cao khô NQT là dạng bột rất mịn; định tính được saikosaponin A và berberin bằng HPLC; độ ẩm trung bình đạt 3,53%; tỷ trọng 0,86 g/ml; chỉ số nén CI 32,91%; hàm lượng saikosaponin A và berberin lần lượt đạt 4,6 (mg/g) (RSD% = 1,63%) và 74,89 (mg/g) (RSD% = 1,35%).

Kết luận: Đã xây dựng được quy trình bào chế và đánh giá được một số chỉ tiêu chất lượng bột cao khô từ bài thuốc Nhất quán tiễn gia giảm. Bột cao khô thu được đáp ứng các chỉ tiêu chất lượng khảo sát, kết quả này là cơ sở khoa học cho việc phát triển các dạng sản phẩm từ bột cao khô được bào chế từ bài thuốc Nhất quán tiễn gia giảm.

Tài liệu tham khảo
[1]
https://www.dieutri.vn/thuocdongyhieunghiem/nhat-quan-tien, truy cập 25/06/2025. Google Scholar
[2]
Lin, H. J., Chen, J. Y., Lin, C. F., Kao, S. T., Cheng, J. C., Chen, H. L., & Chen, C. M. (2011). Hepatoprotective effects of Yi Guan Jian, an herbal medicine, in rats with dimethylnitrosamine-induced liver fibrosis. Journal of ethnopharmacology, 134(3), 953–960. https://doi.org/10.1016/j.jep.2011.02.013. Google Scholar
[3]
Lin, H. J., Tseng, C. P., Lin, C. F., Liao, M. H., Chen, C. M., Kao, S. T., & Cheng, J. C. (2011). A Chinese Herbal Decoction, Modified Yi Guan Jian, Induces Apoptosis in Hepatic Stellate Cells through an ROS-Mediated Mitochondrial/Caspase Pathway. Evidence-based complementary and alternative medicine : eCAM, 2011, 459531. https://doi.org/10.1155/2011/459531. Google Scholar
[4]
Li, G., Zhou, Y., Sze, D. M., Liu, C., Zhang, Q., Wang, Z., Yu, H., Chan, G., Wu, Z., Su, S., & Hu, Y. (2019). Active Ingredients and Action Mechanisms of Yi Guan Jian Decoction in Chronic Hepatitis B Patients with Liver Fibrosis. Evidence-based complementary and alternative medicine : eCAM, 2019, 2408126. https://doi.org/10.1155/2019/2408126. Google Scholar
[5]
Bộ Y tế, Dược Điển Việt Nam V, Nhà xuất bản Y học, 2017. Google Scholar
[6]
Wang, X., Wang, Q., Burczynski, F. J., Kong, W., & Gong, Y. (2013). Saikosaponin A of Bupleurum chinense (Chaihu) elevates bone morphogenetic protein 4 (BMP-4) during hepatic stellate cell activation. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 20(14), 1330–1335. https://doi.org/10.1016/j.phymed.2013.07.010. Google Scholar
[7]
Liu, S., Chen, P., Li, Y., Pan, Z., Zhang, C., Li, A., Huang, C., Zheng, H., Chen, L., & Shen, C. (2026). Bupleurum chinense ameliorates metabolic-associated fatty liver disease by modulating Sirtuin 6. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 153, 157905. https://doi.org/10.1016/j.phymed.2026.157905. Google Scholar
[8]
Sollohub, K., & Cal, K. (2010). Spray drying technique: II. Current applications in pharmaceutical technology. Journal of pharmaceutical sciences, 99(2), 587–597. https://doi.org/10.1002/jps.21963. Google Scholar
[9]
Gallo, L., & Bucalá, V. (2019). A Review on Influence of Spray Drying Process Parameters on the Production of Medicinal Plant Powders. Current drug discovery technologies, 16(4), 340–354. https://doi.org/10.2174/157016381566618080115291. Google Scholar
[10]
Association of Official Analytical Chemists,(n.d.). Google Scholar