Bài báo khoa học Tập 67 Số 3 31/03/2026

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU GÂY MÔ HÌNH ĐỘNG VẬT THỰC NGHIỆM THEO CHỨNG Y HỌC CỔ TRUYỀN

Nguyễn Thị Như Quỳnh1,2, Lê Ngọc Bích Sơn3,4, Lê Hồng Phú5,6, Nguyễn Thanh Hà Tuấn7, Nguyễn Hoàng Ngân7,8, Lê Thị Thanh Nhạn9,10, Nguyễn Trường Nam1,2, Nguyễn Hoàng Tuấn11,12
1 Phenikaa University
2 Đại học Phenikaa
3 Department of Traditional Medicine Management
4 Cục quản lý Y dược cổ truyền
5 Military Institute of Traditional Medicine
6 Viện Y học Cổ truyền Quân đội
7 Học viện Quân y
8 Military Medical Academy
9 Faculty of Medicine - Hanoi University of Business and Technology
10 Khoa Y-Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội
11 High School for Gifted Students in Natural Sciences, Vietnam National University, Hanoi
12 Trường PTTH chuyên Khoa học Tự nhiên, đại học Quốc gia Hà Nội
DOI: 10.52163/yhc.v67i3.4635
23 Lượt xem
15 Lượt tải xuống
Từ khóa
mô hình động vật, chứng y học cổ truyền, bệnh-chứng, chứng hậu, phương pháp gây mô hình.
Tóm tắt

Mục tiêu: Phân loại và tổng hợp các phương pháp xây dựng mô hình động vật thực nghiệm theo chứng Y học cổ truyền.

Phương pháp tổng quan: Nghiên cứu được thực hiện theo tổng quan phạm vi (scoping review), tuân thủ hướng dẫn PRISMA-ScR. Tài liệu được tìm kiếm trên PubMed, CNKI và Google Scholar trong giai đoạn 01/2004–06/2025. Dữ liệu trích xuất gồm loài/giống động vật, can thiệp gây mô hình, tiêu chí xác lập chứng, chỉ số khách quan.

Kết quả: Từ 40 tài liệu xác định ban đầu, 18 bài được đọc toàn văn và 16 nghiên cứu thực nghiệm đủ tiêu chuẩn được đưa vào tổng hợp. Trong đó, mô hình bệnh-chứng chiếm tỷ lệ cao nhất (n = 7, 43.7%), tiếp đến là mô hình chuyển đổi (n = 5, 31.3%) và mô hình chứng (n = 4, 25%).

Kết luận: Những năm gần đây mô hình động vật theo chứng Y học cổ truyền có xu hướng phát triển theo hướng mô hình bệnh–chứng, phục vụ nghiên cứu điều trị đông tây y kết hợp. Chưa ghi nhận công bố đủ điều kiện tại Việt Nam theo chiến lược tìm kiếm.

Tài liệu tham khảo
[1]
. Ling, S., & Xu, J.-W. (2013). Model organisms and traditional Chinese medicine syndrome models. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2013, Article ID 761987. doi.org/10.1155/2013/761987 Google Scholar
[2]
. 李缘缘, 高碧珍. 中医证动物模型的发展现状、问题与对策思考[J]. 中华中医药杂, 2024, 39(1): 49–53. Google Scholar
[3]
. Li L，Liu JX，Ren JG，et al. Research status and perspective of animal models in research and development traditional Chinese medicine [J]. Chin J Comp Med，2022，32(1): 104-110. doi:10.3969/j.issn.1671-7856.2022.01.014 Google Scholar
[4]
. 高振. 中医证候模型: 从定位基础到模拟临床. 中国中医基础医学杂志, 2020, 26(11): 1546–1548. Google Scholar
[5]
. 杜利莉. 中医证候动物模型建立及评价方法研究. 中医药导报, 2025, 41(1):11-18. doi:10.14148/j.issn.1672-0482.2025.0011 Google Scholar