Bài báo khoa học Tập 66 Số CĐ14-HNKH BV Giao thông Vận tải 12/01/2026

30. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG ỨNG DỤNG TẾ BÀO GỐC VÀ SẢN PHẨM TẾ BÀO GỐC TRONG ĐIỀU TRỊ BỆNH LÝ MẮT

Phạm Xuân Đà1,2,3, Ngô Chí Thanh3, Ngô Tuấn Minh4, Phạm Tuệ Liên5
1 University of Medicine and Pharmacy - Vietnam National University, Hanoi
2 Trường đại học Y dược - Đại học quốc gia Hà Nội
3 Bệnh viện Giao thông vận tải
4 Khoa Y, Trường Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội
5 Bệnh viện Mắt Quốc tế Nhật Bản
Tác giả liên hệ: drdavn@gmail.com
DOI: 10.52163/yhc.v66iCD14.3083
22 Lượt xem
65 Lượt tải xuống
Từ khóa
Tế bào gốc thể ngoại bào (exosome) võng mạc giác mạc.
Tóm tắt

Mục tiêu: Tổng quan ứng dụng tế bào gốc và sản phẩm từ tế bào gốc trong điều trị bệnh lý mắt.

Phương pháp: Nghiên cứu tổng quan, tìm kiếm trên PubMed và Google Scholar, lựa chọn các nghiên cứu lâm sàng giai đoạn 2020–2025 liên quan đến hiệu quả, an toàn và cải thiện lâm sàng của liệu pháp tế bào gốc và sản phẩm ngoại bào thể (exosome).

Kết quả: Ghép RPE từ ESC/iPSC cho thoái hóa hoàng điểm thể khô muộn cho thấy an toàn lâu dài và cải thiện chức năng thị giác. Trong LSCD, CALEC đạt tỷ lệ thành công 77% tại 18 tháng; SLET dị ghép duy trì 71% biểu mô hóa sau 12 tháng. Tiêm ADSC cải thiện thị lực và hình dạng giác mạc ở bệnh nhân giác mạc chóp. Với khô mắt, exosome MSC và dung dịch MSC nhỏ mắt đều cải thiện các chỉ số lâm sàng và an toàn. Ở glôcôm, liệu pháp tế bào gốc bước đầu cho thấy tác dụng bảo vệ thần kinh thị giác.

Kết luận: Các kết quả bước đầu khẳng định tính an toàn và tiềm năng hiệu quả của liệu pháp tế bào gốc trong nhãn khoa. Tuy nhiên, cần thêm thử nghiệm quy mô lớn và theo dõi dài hạn để xác định hiệu quả bền vững.

Tài liệu tham khảo
[1]
Humayun MS, Clegg DO, Dayan MS, et al. Long‑term Follow‑up of a Phase 1/2a Clinical Trial of a Stem Cell‑Derived Bioengineered Retinal Pigment Epithelium Implant for Geographic Atrophy. Ophthalmology. 2024;131(6):682‑691. doi:10.1016/j.ophtha.2023.12.028. Google Scholar
[2]
Kashani AH, Lebkowski JS, Rahhal FM, et al. One‑Year Follow‑Up in a Phase 1/2a Clinical Trial of an Allogeneic RPE Cell Bioengineered Implant for Advanced Dry AMD. Transl Vis Sci Technol. 2021;10(10):13. Google Scholar
[3]
Kashani AH, Uang J, Mert M, et al. Surgical method for implantation of a biosynthetic RPE monolayer for geographic atrophy: experience from a phase 1/2a study. Ophthalmol Retina. 2020;4(3):264‑273. Google Scholar
[4]
California Institute for Regenerative Medicine (CIRM). Phase 2/3 pivotal planning for jCell (famzeretcel) after FDA Type B meeting (January 2024) – progress update. 2024. (Grant progress page). Google Scholar
[5]
Jurkunas UV, Qi X, Suri K, et al. Cultivated autologous limbal epithelial cell (CALEC) transplantation for limbal stem cell deficiency: a phase I/II clinical trial with xenobiotic‑free, serum‑free, antibiotic‑free manufacturing. Nat Commun. 2025; (ấn hành trực tuyến). Google Scholar
[6]
Riedl J, Mais C, Langenbucher A, et al. Midterm results after allogeneic simple limbal epithelial transplantation from deceased‑donor eyes in LSCD. Acta Ophthalmol. 2025;103(2):e—e. (PMCID: PMC11810538). Google Scholar
[7]
Ramin S, Ahadi M, Abbasi A, et al. Intrastromal injection of adipose‑derived stem cells in keratoconus: a pilot study. Int J Ophthalmol. 2023;16(6):949‑957. Google Scholar
[8]
Habibi A, Khosravi A, Soleimani M, et al. Efficacy of topical mesenchymal stem cell exosome in Sjögren’s syndrome‑related dry eye: randomized triple‑blind clinical trial. BMC Ophthalmol. 2025;25:299. Google Scholar
[9]
Zhang D, Chen T, Liang Q, et al. First‑in‑human prospective pilot trial of umbilical cord‑derived MSC eye drops for refractory dry eye disease. Stem Cell Res Ther. 2025;16:202. Google Scholar
[10]
Hu BY, Zhou L, Li Y, et al. Mesenchymal stem cells for repairing glaucomatous optic nerve injury: advances and controversies. (Review). 2024. Google Scholar
[11]
Ji S, Zhao H, Lyu P, et al. Human adipose tissue‑derived stem cell extracellular vesicles alleviate neuroinflammation in ocular hypertension models. Acta Neuropathol Commun. 2024;12. Google Scholar
[12]
Pastor JC, Rusciano D, Delgado A, et al. Intravitreal allogeneic mesenchymal stem cells: safety considerations and clinical insights. 2023. (Review). Google Scholar
[13]
Soundararajan P, et al. Allogeneic retinal pigment epithelial cell suspension manufactured at scale for AMD. npj Regen Med. 2025;10. Google Scholar
[14]
Jiao YR, Chen KX, Tang X, et al. Exosomes derived from mesenchymal stem cells in diabetes and diabetic complications. Cell Death Dis. 2024;15:271. Google Scholar
[15]
Durmaz E, et al. Utilizing extracellular vesicles as a drug delivery system in the eye. J Control Release. 2024. Google Scholar
[16]
Rohowetz LJ, et al. Gene and cell therapies currently used and in development for AMD and IRDs. Front Ophthalmol. 2023;3:1098406. Google Scholar
[17]
Liu H, Xu T, Wang J, et al. Advances in retinal pigment epithelial cell transplantation for retinal degenerative diseases. Stem Cell Res Ther. 2024. Google Scholar
[18]
Klymenko V, et al. Recent progress in RPE cell‑based therapy for retinal degeneration. 2024. Google Scholar
[19]
Wang LH, et al. Advances in neuroprotection in glaucoma: role of cell‑based and exosome strategies. Pharmaceuticals (Basel). 2024;17(10):1261. Google Scholar
[20]
Lin F, et al. Tackling visual impairment: emerging avenues in retinal neuroprotection and cell therapy. 2025. Google Scholar