Bài báo khoa học Tập 66 Số CĐ4-NCKH 15/04/2025

46. NGHIÊN CỨU ĐỘC TÍNH CẤP VÀ TÁC DỤNG KHÁNG VIÊM CỦA CAO CHIẾT THÂN CÂY BA CHẠC (EUODIA LEPTA, RUTACEAE) TRÊN CHUỘT NHẮT TRẮNG

Nguyễn Ngọc Chương1,2, Nguyễn Thị Hồng Hiểu1,2, Nguyễn Ngô Lê Minh Anh1,2
1 University of Medicine and Pharmacy at Ho Chi Minh city
2 Đại học Y Dược Tp Hồ Chí Minh
Tác giả liên hệ: drminhanh@ump.edu.vn
DOI: 10.52163/yhc.v66iCD4.2366
28 Lượt xem
15 Lượt tải xuống
Từ khóa
Thân cây bạ chạc Melicope ptelefolia alkaloid độc tính cấp kháng viêm
Tóm tắt

Mục tiêu: Cung cấp thêm minh chứng khoa học về độ an toàn và khả năng ứng dụng hỗ trợ điều trị viêm của cao chiết từ thân cây ba chạc bằng các thử nghiệm đánh giá độc tính cấp và tác dụng kháng viêm in vivo trên chuột.

Đối tượng và phương pháp: Thân cây ba chạc (2 kg) được chiết xuất bằng phương pháp ngấm kiệt với ethanol 96%. Sau đó, dịch chiết được cô đặc dưới áp suất giảm thu được 108g cao đặc, đạt hiệu suất chiết là 5,04%. Thành phần hóa học alkaloid, flavonoid, coumarin và saponin được định tính bằng phản ứng hóa học đặc trưng. Hoạt chất alkaloid chính trong cao chiết (dictamnin, evolitrin và kokusaginin) được xác định bằng phương pháp sắc ký lớp mỏng. Độc tính cấp qua đường uống của cao chiết được đánh giá bằng phương pháp Litchfield - Wilcoxon trên chuột nhắt trắng. Thử nghiệm chống viêm in vivo được tiến hành trên mô hình gây phù chân chuột nhắt trắng bằng carrageenan và độ phù chân được đo để đánh giá hiệu quả chống viêm của cao chiết.

Kết quả: Cao chiết được xác định có các thành phần alkaloid, flavonoid, coumarin và saponin bằng các phản ứng hóa học đặc trưng. Hợp chất alkaloid chính được định tính bằng phương pháp sắc ký lớp mỏng so với dung dịch chuẩn đối chiếu cho thấy trong cao chiết có dictamnin, evolitrin và kokusaginin. Không xác định được giá trị LD50 của cao chiết thân cây ba chạc khi cho chuột uống với liều tối đa lên đến 35,04 g/kg thể trọng cho thấy rằng cao chiết này có mức độ an toàn khá cao vì không có dấu hiệu gây chết cho chuột. Cao chiết thân cây ba chạc với liều 100 mg/kg và 200 mg/kg có tác dụng làm giảm độ phù chân chuột có ý nghĩa thống kê so với lô chứng sinh lý (p < 0,01). Hiệu quả giảm phù chân chuột cũng được ghi nhận là tương đương so với lô chứng dương uống diclofenac (5 mg/kg) ở thời điểm sau 3 giờ gây viêm, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,01) và hiệu quả cao hơn ở thời điểm 24 giờ sau khi gây viêm (p < 0,001).

Kết luận: Cao chiết thân cây ba chạc không chỉ an toàn mà còn có hiệu quả giảm phù chân chuột đáng kể so với thuốc chống viêm thông thường. Thân cây ba chạc rất có tiềm năng phát triển thành thuốc kháng viêm hiệu quả.

Tài liệu tham khảo
[1]
Ahmed A.U, An overview of inflammation: mechanism and consequences, Frontiers in Biology, 2011, 6, 274-281. Google Scholar
[2]
Chen L, Deng H, Cui H, Fang J, Zuo Z, Deng J et al, Inflammatory Responses and Inflammation-Associated Diseases in Organs, Oncotarget, 2018, 9, 7204-7218. Google Scholar
[3]
Bagad A.S, Joseph J.A, Bhaskaran N, Agarwal A, Comparative Evaluation of Anti-Inflammatory Activity of Curcuminoids, Turmerones and Aqueous Extract of Curcuma longa, Advances in Pharmacological and Pharmaceutical Sciences, 2013, 805756. Google Scholar
[4]
Camargo A, Rangel-Zuñiga O.A, Haro C et al, Olive oil phenolic compounds decrease the postprandial inflammatory response by reducing postprandial plasma lipopolysaccharide levels, Food Chemistry, 2014, 162, 161-71. Google Scholar
[5]
Nikniaz Z, Ostadrahimi A, Mahdavi R et al, Effects of Elaeagnus angustifolia L. supplementation on serum levels of inflammatory cytokines and matrix metalloproteinases in females with knee osteoarthritis, Complementary Therapies in Medicine, 2014, 22 (5), 864-9. Google Scholar
[6]
Huỳnh Minh Đạo, Nguyễn Thị Ngọc Bích, Nguyễn Thị Thúy Liễu, Trịnh Thị Quỳnh, Nghiên cứu đặc điểm thực vật và thành phần hóa học cây ba chạc (Euodia lepta (Spreng.) Merr, họ cam (Rutaceae)) thu hái tại Đà Nẵng, Tạp chí Y Dược học Cần Thơ, 2023, 58, 122-130. Google Scholar
[7]
Lee B.W, Quy Ha T.K, Park E.J, Cho H.M, Ryu B, Doan T.P, Lee H.J, Oh W.K, Melicopteline A-E, Unusual Cyclopeptide Alkaloids with Antiviral Activity against Influenza A Virus from Melicope pteleifolia, J Org Chem, 2021 Jan 15, 86 (2), 1437-1447. Google Scholar
[8]
Mahani Mahadi et al, The potential effects of Melicope ptelefolia root extract as an anti-nociceptive and anti-inflammatory on animal models, Bulletin of Faculty of Pharmacy, Cairo University, 2016, 54 (2), 237-241. Google Scholar
[9]
Yao Q, Gao Y, Lai C, Wu C, Zhao C.L, Wu J.L, Tang D.X, The phytochemistry, pharmacology and applications of Melicope pteleifolia: A review, The Journal of Ethnopharmacology, 2020, 6, 251, 112546. Google Scholar
[10]
Bộ Y tế, Dược Điển Việt Nam V, Nhà xuất bản Y học, 2018. Google Scholar
[11]
Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Nhà xuất bản Thời Đại, 2016, 123. Google Scholar
[12]
Nguyễn Thị Hồng Ngọc, Nguyễn Diệp Huy Phong, Hồ Thanh Phát, Nguyễn Hoàng Tính, Bùi Thảo Nhi, Nguyễn Văn Luân, Đỗ Châu Minh Vĩnh Thọ, Ngiên cứu tác dụng kháng viêm của cao chuẩn hóa kiểm soát hàm lượng các curcumin từ thân rễ nghệ vàng (Rhizoma Curcuma longa L.) trên chuột nhắt trắng, Tạp chí Y học Việt Nam, 2023, 530 (1B). Google Scholar
[13]
Lai W, Tan Y, Yang W, Zhang J, Liu M, Study on the acute toxicity of the aqueous extract of Polygonum hydropiper, Ficus pumila and Evodia lepta, Journal of Hainan Medical University, 2010, 16, 411-412. Google Scholar
[14]
Sulaiman M.R, Mohd Padzil A, Shaari K, Khalid S, Shaik Mossadeq W.M, Mohamad A.S, Ahmad S, Akira A, Israf D, Lajis N, Antinociceptive activity of Melicope ptelefolia ethanolic extract in experimental animals, Journal of Biomedicine and Biotechnology, 2010, 937642. Google Scholar