Bài báo khoa học Tập 67 Số CĐ15 25/09/2026

VIỆT HÓA BỘ CÂU HỎI SÀNG LỌC HỘI CHỨNG PARKINSON

Lê Nhựt Tân, Trần Văn Đệ, Nguyễn Thị Hoàng Oanh, Phạm Kiều Anh Thơ, Trần Ngọc Tài
DOI: 10.52163/yhc.v67iCD15.6790
55 Lượt xem
0 Lượt tải xuống
Tóm tắt

Đặt vấn đề: Bệnh Parkinson (PD) là bệnh thoái hóa thần kinh phổ biến thứ hai toàn cầu, với gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng tại khu vực Đông Nam Á. Hiện chưa có công cụ sàng lọc PD được chuẩn hóa và thích nghi văn hóa cho người Việt Nam. Bộ câu hỏi sàng lọc hội chứng Parkinson của Úc là công cụ ngắn gọn, đã được xác nhận giá trị trong cộng đồng và áp dụng tại nhiều bối cảnh văn hóa khác nhau. Mục tiêu: Thực hiện quy trình dịch thuật và thích nghi văn hóa Bộ câu hỏi sàng lọc hội chứng Parkinson của Úc sang tiếng Việt theo hướng dẫn Beaton và cộng sự (2000), tạo ra bản dịch tiếng Việt sẵn sàng cho các nghiên cứu xác nhận giá trị và độ tin cậy tiếp theo. Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu tiến hành theo quy trình Beaton và cộng sự (2000): (I) dịch xuôi song song (T1, T2); (II) tổng hợp bản dịch (T-12); (III) dịch ngược song song bởi người bản ngữ tiếng Anh (BT1, BT2); (IV) Hội đồng chuyên gia; (V) thử nghiệm thực địa với phỏng vấn nhận thức (n = 30); (VI) gửi hồ sơ quy trình đến tác giả bộ câu hỏi gốc để xem xét. Kết quả: Bản T-12 được tổng hợp từ hai dịch giả độc lập. Hai dịch giả ngược xác nhận tương đương nội dung với bản gốc. Hội đồng chuyên gia phê duyệt bản pre-final. Một điều chỉnh tương đương trải nghiệm được quyết định ở giai đoạn II: thay "tua vít" bằng "đũa" cho phù hợp bối cảnh văn hóa Việt Nam. Thử nghiệm thực địa với 30 người tham gia tại cộng đồng cho thấy không có mục nào đạt ngưỡng khó hiểu ≥15%; 5/11 câu được hiệu chỉnh nhỏ về từ ngữ, không có mục bị loại bỏ; toàn bộ người tham gia tự điền độc lập. Hồ sơ của quy trình được gửi đến tác giả bộ công cụ gốc; tác giả xác nhận tiếp nhận và không đề nghị chỉnh sửa bổ sung. Kết luận: Bản tiếng Việt của Bộ câu hỏi sàng lọc hội chứng Parkinson của Úc được hội đồng đánh giá là tương đương ngữ nghĩa, thành ngữ, trải nghiệm và khái niệm với bản gốc, phù hợp với bối cảnh văn hóa Việt Nam.

Từ khóa
hội chứng Parkinson, thích nghi văn hóa, dịch thuật.
Tài liệu tham khảo
[1]
1. Li M, Ye X, Huang Z, Ye L, Chen C. Global burden of Parkinson’s disease from 1990 to 2021: a population-based study. BMJ Open. 2025 Apr;15(4):e095610. doi:10.1136/bmjopen-2024-095610 Google Scholar
[2]
2. Pereira GM, Teixeira-dos-Santos D, Soares NM, Marconi GA, Friedrich DC, Saffie Awad P, et al. A systematic review and meta-analysis of the prevalence of Parkinson’s disease in lower to upper-middle-income countries. Npj Park Dis. 2024 Sep 30;10(1):181. doi:10.1038/s41531-024-00779-y Google Scholar
[3]
3. Yang H, Pu L, Zhao T, Pan L, Jiang Y, Han L, et al. The Burden of Parkinson’s Disease Based on the GBD 2021. Int J Public Health. 2026 Feb 24;71:1608863. doi:10.3389/ijph.2026.1608863 Google Scholar
[4]
4. Postuma RB, Berg D, Stern M, Poewe W, Olanow CW, Oertel W, et al. MDS clinical diagnostic criteria for Parkinson’s disease. Mov Disord. 2015 Oct;30(12):1591–601. doi:10.1002/mds.26424 Google Scholar
[5]
5. Dahodwala N, Siderowf A, Baumgarten M, Abrams A, Karlawish J. Screening questionnaires for parkinsonism: A systematic review. Parkinsonism Relat Disord. 2012 Mar;18(3):216–24. doi:10.1016/j.parkreldis.2011.09.003 Google Scholar
[6]
6. Chan DK, Hung WT, Wong A, Hu E, Beran RG. Validating a screening questionnaire for parkinsonism in Australia. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2000 Jul 1;69(1):117–20. doi:10.1136/jnnp.69.1.117 Google Scholar
[7]
7. Shalash A, Okubadejo NU, Doumbe J, Ojo OO, Hamid E, Kuate C, et al. Translation, Validation, Diagnostic Accuracy, and Reliability of Screening Questionnaire for Parkinsonism in Three African Countries. J Park Dis. 2020 Jul 28;10(3):1113–22. doi:10.3233/JPD-202040 Google Scholar
[8]
8. Beaton DE, Bombardier C, Guillemin F, Ferraz MB. Guidelines for the Process of Cross-Cultural Adaptation of Self-Report Measures: Spine. 2000 Dec;25(24):3186–91. doi:10.1097/00007632-200012150-00014 Google Scholar
[9]
9. Souza RJD, Siqueira ADS, Cassiano LV, Silva TCOD, Smaili SM. Parkinson’s Disease Sleep Scale-2: The Brazilian Version’s Cross-Cultural Adaptation and Validation. Sleep Sci. 2025 Jun;18(02):e182–9. doi:10.1055/s-0044-1791977 Google Scholar
[10]
10. Tran HT, Huynh MBT. Reliability and validity of the Vietnamese version of the Montreal Cognitive Assessment in Parkinson’s disease. Rev Neurol (Paris). 2026 Mar;182(3):175–85. doi:10.1016/j.neurol.2026.01.003 Google Scholar
[11]
11. Dakay D, Tangcalagan F, Villanueva Iii E, Abejero J, Saranza G, on behalf of the Philippine Parkinson’s disease Prevalence Study Group. Cross-cultural validation of the Cebuano version of a screening questionnaire for Parkinson’s disease. Arq Neuropsiquiatr. 2022 Dec;80(12):1239–45. doi:10.1055/s-0042-1758652 Google Scholar
[12]
12. Wei Z, Xiaoyuan N, Shengwei G, Zhizong H, Jiyuan L, Yang L. Evaluation of a screening questionnaire for Parkinson’s disease in a Chinese population. J Clin Neurosci. 2014 Feb;21(2):278–81. doi:10.1016/j.jocn.2013.03.027 Google Scholar
[13]
13. Nguyen TTN, Liang SY, Liu CY, Nguyen HD. Translation and Psychometric Properties of the Strategies Used by People to Promote a Health Instrument for the Assessment of Self-Care Self-Efficacy among Patients Undergoing Hemodialysis in Vietnam. Healthcare. 2023 Jun 4;11(11):1644. doi:10.3390/healthcare11111644 Google Scholar
[14]
14. Nguyen T, Cao HTK, Quach DN, Le KK, Au SX, Pham ST, et al. The Vietnamese Version of the Brief Illness Perception Questionnaire and the Beliefs about Medicines Questionnaire: Translation and Cross‐cultural Adaptation. Trop Med Int Health. 2019 Dec;24(12):1465–74. doi:10.1111/tmi.13312 Google Scholar
[15]
15. Muangpaisan W, Siritipakorn P, Assantachai P. Development of a Thai Parkinson’s Disease Screening Tool and the Prevalence of Parkinsonism and Parkinson’s Disease, Based on a Community Survey in Bangkok. Neuroepidemiology. 2017;49(1–2):74–81. doi:10.1159/000480510 Google Scholar