Mục tiêu: Đánh giá đặc điểm dịch ống mào tinh của chuột cống trắng sau dùng bài thuốc Hóa đàm sinh tinh thang.
Đối tượng và phương pháp: Gây suy giảm chức năng sinh sản 32 chuột cống trắng chủng Wistar bằng Natri valproat liều 500 mg/kg/ngày trong 7 tuần, sau đó chia ngẫu nhiên chuột thành 4 lô, mỗi lô 8 con. Lô 1 tiến hành mổ lấy dịch mào tinh đánh giá tinh trùng nhằm chứng minh sự thành công mô hình gây suy tinh hoàn; 3 lô còn lại tiếp tục nghiên cứu trong 5 tuần, cụ thể: lô 2 uống nước cất; lô 3 uống thuốc nghiên cứu liều 15 g/kg/ngày, lô 4 uống thuốc nghiên cứu liều 45 g/kg/ngày. Các chỉ tiêu nghiên cứu: trọng lượng mào tinh, mật độ, di động, tỷ lệ sống/chết, hình thái tinh trùng thu được từ dịch mào tinh.
Kết quả: Sau 5 tuần điều trị, mật độ tinh trùng ở lô 3 và lô 4 đạt lần lượt 91,63 ± 7,62 × 106/mL và 104,88 ± 12,91 × 106/mL, cao hơn rõ rệt so với lô 2 có mật độ tinh trùng 62,38 ± 13,50 × 106/mL (p < 0,05). Tỷ lệ tinh trùng sống tăng từ 60,75 ± 10,67% ở lô 2 lên 71,50 ± 7,8% ở lô 3 (p < 0,05) và 76,38 ± 7,23% (p < 0,01) ở lô 4; đồng thời tỷ lệ tinh trùng di động tăng từ 41,38 ± 6,16% lên 53,50 ± 6,80% và 62,25 ± 8,48% (p < 0,01). Bài thuốc cũng làm tăng tỷ lệ tinh trùng có hình thái bình thường từ 56,37 ± 6,95% lên 66,12 ± 4,08% và 69,75 ± 4,74% (p < 0,05) ở hai lô trị 3 và 4 tương ứng, đồng thời làm giảm các dạng bất thường hình thái tinh trùng. Hiệu quả cải thiện rõ nhất được ghi nhận ở mật độ và khả năng di động của tinh trùng, với xu hướng tốt hơn ở lô điều trị liều 45 g/kg/ngày.
Kết luận: Bài thuốc có tác dụng cải thiện chất lượng tinh trùng trên mô hình gây suy giảm chức năng sinh sản do Natri valproat, thể hiện qua sự gia tăng mật độ, tỷ lệ sống, khả năng di động và tỷ lệ tinh trùng có hình thái bình thường. Hiệu quả nổi bật nhất được ghi nhận ở mật độ và khả năng di động của tinh trùng, trong đó liều 45 g/kg/ngày có tác dụng mạnh hơn.